| Kaz | Enfo | Ayiti | Litérati | KAPES | Kont | Fowòm | Lyannaj | Pwèm | Plan |
| Accueil | Actualité | Haïti | Bibliographie | CAPES | Contes | Forum | Liens | Poèmes | Sommaire |
Selebrashon di Dia Internashonal Myriam Lavache
Poto Enstiti Kreyòl Pale, Kreyòl Konprann. Collage by Jean Rosvelt Meraite. 2 di Novermber, 2025 English • Kreyòl • Papiamento • Español |
E Selebrashon di Dia Internashonal di Lenga i Kultura Krioyo ta un tradishon ku a kuminsa na Kòrso na 2015. Ta un manera ku UNESCO a hasi den 1983, kuminda a deklara «28 di October» manera Dia Internashonal di Lenga I Kultura Kriolo mundial.
Ta un bunita promé pa kontinua komemora e dia aki kada aña. Riba e nota aki, Enstiti Kreyòl Pale, Kreyòl Konprann* ta desea gratifika e Konsulado General di Haiti pa su sosten, I tur artistanan. Nos no a lubida e públiko ku tabata presente i ku a partisipa. Esaki a permiti e exito di e anochi aki. Nos ta spera di mira tur hende otro aña (Dios kier). Segun ku e investigashon ta sigui, nos ta siña kiko nos (pueblo haitiano) tin en komun ku e pueblo ki Kòrso.
Enstiti Kreyòl Pale, Kreyòl Konprann ta un idea ku a kuminsá germiná den mente di Myriam Lavache. Tur kos a kuminsá ora ela haña e oportunidat di siña krioyo haitiano na hendenan na Kòrso ku tabata interesá pa siña e idioma na 2015. Asina Museo Arkeológiko i Antropológiko di Kòrso a kuminsá ku kursonan di krioyo haitiano. E inisiativa aki tabatin komo meta pa sera e pueblo di Kòrso mas konosí ku otro hendenan di Karibe, spesialmente Haitianonan.
Lavache ta un Haitiano ku for di 2002 ta biba na Kòrso. E ta un eks monitor di skol di alfabetisashon na Haiti. – Na 2016, e Instituto a nase. For di e tempu ei, e Instituto a bin ta duna kursonan di krioyo riba diferente nivel manera promoshon di skol di polis, imigrashon riba e isla, i promoshon di e Instituto mes.
Nos ta duna servisio di tradukshon (por eskrito i oral). Nos ta wòrdu rekonosé dor di Korte di Hustisia di Kòrso komo traduktornan di krioyo haitiano pa e komunidat haitiano. Na 2017, nos a invitá e lingwista haitiano, Emmanuel W. Védrine, na NAAM pa e konferansia riba e istoria di lenga kriolo haitiano. Di e manera, e komunidat por a bira mas konosi ku e lenga.
Na 2018, nos tabatin profesor Jean Armoce Dugé ku a presenta riba e tema: «E importansia di e lenga materno» den un konferensia, I tambe nos tabatin un siman di training pa monitornan ku nos tabata bai envolvi den alfabetizashon riba e isla.
Enstiti Kreyòl Pale, Kreyòl Konprann t’ei pa tur Haitiano i e pueblo di Kòrso ku ke siña krioyo haitiano. Nos t’ei pa promove e idioma i kultura haitiano. Di e manera ei, aki riba e isla, nan lo siña konose nos i siña mas tokante nos kultura.
Dia 29 di oktober 2025, nos a selebra Dia Internashonal di Idioma i Kultura Krioyo. E inisiativa aki a kuminsa na september 2025, ora mi a drenta den kontakto ku un hoben, Jean Elie Dade. El a bisa mi ku el a haña dos otro hoben pa asina por a organisa un anochi di deklamashon di poesia.
Na mes momento, mi tabata motiva pa prepara e anochi ei. Mi ta korda for di tempu ku mi ta investigando proverbionan krioyo kual ta proverbionan papiamentu paresido. Mi a drenta den kontakto ku profesor Noris Doran, kende ta dunando lès di Papiamento. Nos a bai di akuerdo pa kolabora riba e investigashon aki.
Huntu ku yudansa di e hobennan, mi a logra rekohe trinta (30) proverbionan, huntu ku nan ekivalentenan den otro idiomanan. Pues, nos a hiba un kampaña grandi di propaganda na televishon i radio. E públiko a responde na e yamada. E anochi a kuminsa ku e himnonan nashonal di e dos paisnan. Siguientemente, e Consul General di Haiti, Sr. Carl Edouard Saint Rémy, a hiba palabra.
E anochi a sigui cu un diskurso di Myriam Lavache, unda el’a elabora riba e importansia di e Dia Internacional di Krioyo i Kultura. Despues di esei, nos a alegra den e deklamashon di dos bunita poema den e dos idiomanan. Pa Haiti, nos tabatin Leon Joslemme, Jobson Theoger i Jean Elie Dade. Representando pais Kòrso, nos tabatin: Robert Taylor, Calviany Eleonora i Noris Doran.
Despues di e bunita deklamashonnan aki, Myriam Lavache huntu ku Noris Doran a subi esenario pa presenta e proverbionan na e públiko. Tabata un públiko hopi reseptivo, unu ku a kontribui na e éksito di e anochi ei.
Finalmente, nos a sosialisá, kombersá ku otro i felisitá otro ku e bunita movemento aki. Enstiti Kreyòl Pale, Kreyòl Konprann ta trahando riba kolekshonnan di poesia pa presentá tur e proverbionan aki na públiko otro aña.
*Nota
- Enstiti Kreyòl Pale, Kreyòl Konprann: Institute for speaking and understanding (Haitian) Creole.
- Imno nashonal di national Kòrso.
- Imno nashonal di Haiti (La Dessalinienne).
* * *
Courtesy : Koutwazi : Cortesía
Védrine Creole Project, Inc.
Boston, MA. USA
*

